Kültür ve Tabiat Varlıkları Kaçakçılığı
Bilim, kültür, din ve güzel
sanatlarla ilgili tarih öncesi ve günümüz tarihi devirlere ait yer altı ve yer
üstünde tüm taşınır veya taşınmaz varlıkları kültür varlıkları olarak
adlandırılmakta olup iki ana sınıfta değerlendirilmektedir.
1. Taşınır Kültür
Varlıklarımız :
|
|
Kilim, sikke, el yazması eserler,
tarihi çanak, çömlek, anfora, heykeller gibi eserler bu guruba
girmektedir.
Taşınır kültür
varlıklarımız da kendi aralarında ikiye ayrılmaktadır:
a. Etnografik Eserler
: Bilim, kültür, din, halkın hayat tarzını temsil eden araç ve gereçler
dahil olmak üzere belge değeri bakımından korunması gerekli olan insan
yapısı eserlerdir.
b. Arkeolojik Eserler : Tarihin derinliklerinden beri
günümüze kadar gelen, genellikle kazı ve benzeri çalışmalarla bulunan,
sanat ve estetik değerleri veya estetik ölçüleri bakımından korunması
gerekli olan insan yapısı eserledir. |
2. Taşınmaz Kültür
Varlıklarımız :
Kaya mezarlıkları,
resimli yazı ve kabartmalı yüzeylerin bulunduğu toprak alanları, kabartma resim
ve duvar süslemelerinin olduğu mağaralar, höyükler, tümülüsüler, ören yerleri,
hisar, kale, türbe, burç, medrese gibi taşınması mümkün olmayan eserlerdir.
|
|
Tarihin
derinliklerinden beri insanlar yerleştikleri yerlerde ilk önceleri resim
ile daha sonraları yazı ile haberleşmişler ve bu süreci takip eden bir
dönem sonucunda da insanlığın gelişmesine paralel bir dönemde kültürel
bazı araç ve gereçler yapmışlardır. Eski çağlardan günümüze kalan bu
miraslar bizden öncekilerin yaşayış standartlarının belirlemesi
açısından son derece önemlidir. İnsanlığın var olduğu tarihten itibaren
günümüze kadar gelen bu eserler, o devrin birer sessiz tanığı olarak
belirmesinde önemli bir fırsat olması ile birlikte art niyetli bazı kişiler
bunları kendi tekellerine alarak evlerinde sergilemek istemesi veya onun
üzerinden ticaret yapma arzusunda olması
ya da kültürel miras açısından yetersiz olan ülkelerin kendi ülkelerinde
vatandaşlarına sergileyecekleri bir şeylerin olmasının istemesi sonucu
yeni suç türünün oluşmasına neden olmuştur.
Ülkemizin
yüzyıllardır birçok medeniyete ev sahipliği yapması nedeni ile sahip
oldukları kültür ve tabiat varlıklarının bir ölçüde koruyabilmiş
olmasına rağmen oldukça önemli eserlerimiz de yurtdışına kaçırılmıştır.
Bu eserler arasında o kadar nadide parçalar vardır ki halen daha değeri
para ile ölçülememektedir. |
KORUNMASI GEREKLİ
KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARI
|
|
Kültür
varlıklarımızın korunması adına 2863 SAYILI Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kanunu, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve
tabiat varlıkları şu şekilde saymıştır :
a)
Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. Yüzyıl sonuna kadar yapılmış
taşınmazlar,
b)
Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından
Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar,
c)
Site alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,
d)
Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz
konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda
büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tespit edilecek alanlar ile
Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. |
Ancak, Yüksek Kurulca
mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından
korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli
taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar.
Kaya mezarlıkları,
yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler, tümülüsüler,
ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla,
tabya ve istihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler,
kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler; köprüler,
su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular, tarihi yol kalıntıları, mesafe
taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar,
tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar,
camiiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve sebiller; imarethane,
darphane, şifa hane, muvakkit hane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar,
hazineler, arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, steller,
sinagoglar, bazilika, kilise ve manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar
kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler ve benzer taşınmazlar; taşınmaz
kültür varlığı örneklerindendir.
Tarihi mağaralar, kaya
sığınaklar; özellik gösteren ağaç ve ağaç toplulukları ile benzerleri; taşınmaz
tabiat varlığı örneklerindendir.
KÜLTÜR VARLIKLARIMIZ HANGİ
YÖNTEMLER İLE YURT DIŞINA KAÇIRILMAKTADIRLAR
Sanayi ve teknolojinin
gelişmesiyle zenginleşen Avrupa ülkeleri başta olmak üzere, turistik geziye
çıkan insanlar genelde tarihi ve doğal harikaları fazla olan Akdeniz ülkelerini
tercih etmişlerdir. Ülkemizin bu açıdan oldukça geniş yelpazeye sahip olması ile
bu seyahatler esnasında tarihi güzelliklere hayran kalan bazı turistler o
güzelim tarihi yapıtların kendi evlerini süslemelerini arzulamışlar veya asıl
sahiplerin kendilerinin olduklarını düşünerek ülkelerine kaçırmaya
planlamışlardır. Kaçakçılık o kadar profesyonelce yapılmaktadır ki bazen
dokunulmazlıkları olan kırmızı pasaport sahibi diplomatlar tarafından yapılarak
yurt dışına kaçırılmasının önüne geçilememiştir. Tarihin derinliklerine yolculuk
yapıldığında birçok menşei Anadolu kökenli tarihi eserin Avrupa ve Amerika
Birleşik Devletlerine kaçırılmış olduğu görülecektir.
Tarihi eser kaçakçılığı
ve hırsızlığının önlenmesi için, kaçırılan veya çalınan eserlerin ait oldukları
ülkelere iadelerinin sağlanması fikri, uluslararası kuruluşlarca da benimsenmiş
olup bu konuda çalışmalara devam edilmektedir.
Tarihi kültür
varlıklarımız olan kendi ülkemizden kaynaklanan yeteri ilgisizlik gibi diğer şu sebeplerden dolayı
eserlerimiz maalesef yurt dışına kaçırılmaktadır:
* Müzelerin ödenek
yetersizliği.
* Vatandaşlarımızın
teslim ettiği eserlerin gerçek değerlerinin verilmeyişi.
* Satın alma gücünün
düşüklüğü.
* Eski eser hakkında
yeteri derecede bilgi sahibi olamamak.
* Müze ve ören
yerlerindeki fiziki güvenliğin yeterli olmaması.
* Koleksiyonculuk
tutkusu ve yatırım amacının ağır basması.
* Turizmde büyük bir
çekiciliğe sahip olması.
* Yabancı müzelerin
ortak tarihsel kültür mirasından pay alma isteği.
* Yurt dışındaki
müzelerin ve bazı kolleksiniyonerlerin satın alma gücü.
* Yabancı müzelerin
tarihsel kökenlerin örneklerin sahip olma isteği